کلاس ششم

حرکتها در قرآن

در زبان عربی، چند نوع حرکت وجود دارد که کلمه ها با توجه به آنها، خوانده می شود. در اینجا این حرکتها را با هم مرور می کنیم.

*فتحه(  َ ) کسره (  ِ  ) ضمه(   ُ) مانند : رَمَیَ- عِبادِ- یوسُفُ

*ساکن ( ْ ) مانند: اَمْهِلْهُمْ- یَخْلُقونَ- یُنْذِرونَکُمْ

*تشدید(ّ) مانند : کُلُّ – لَمّا – اِنّی

نکته : هرگاه دو حرف یکسان در کنار هم قرار گرفته باشند، اولی ساکن و دومی حرکت داشته باشد یکی از آن حرف را می نویسیم و روی آن تشدی می گذاریم :

کُلْلُ ←    کُلُّ         اِنْنی← اِنّی        لَمْما ← لَمّا      حَقْقَ ← حَقَّ

*تنوین ( ً    ٍ    ٌ) مانند: رزْقٌ- حَتْماً – اُسْوَهٍ

* ـه­_ی ه_­ی (هی) مانند : بِرَسوله ی – رَبِّه­_ی

ترکیب های زیر را با دقت در حرکات آنها بخوانید .

مَعْروفِ                     مُنْکَرِ               مَحْیا                  اِغْفِرْ                  یَومَ                هَدیَّهٍ

مَقضِیًّا                       رَبِّ                   اِن                     غَنِیٌّ                 حَسَنَهٌ             ظُلمٌ

عَظیمٌ                        عَذاباً                شَی ءٍ               اَجرُهُ                  عِندِه­_ی           صَلاتُه­_و

کلِماتِه­_ی                  اَنَّه­_و

*قواعد

خواندن قرآن و کلمه های قرآنی، اصول و قواعدی دارد که رعایت آنها برای قرائت درست، لازم است . قواعدی همچون حروف ناخوانا، وقف، اتصالات، مد،حروف مقطعه، التقاء ساکنین، در این بخش، با این قواعد و پرسشهای مربوط به آنها آشنا می شویم.

*حروف ناخوانا

چهار حرف ( و ا ل ی) که حروف والی نامیده می شوند اگر حرکت نداشته باشند، خوانده نمی شوند، به نمونه های زیر، توجه کنید :

(ی) زیر الف کوچک(ی) مانند : اِلی – عَلی- تَری- یُجزی- تَوَلّی

(و) پایه همزه (ؤ) مانند : مُؤمنین- عَطاؤُنا – یؤاخِذُ

(الف) پس از واو آخر کلمه (ـوا) مانند: قالوا- آمَنوا- رُدّوا- تواصَوا

(ی) پایه همزاه (ی) مانند : قُرِیَ- اِمری- یُبدی- هَیِّی

(الف) پس از تنوین (ً ا) مانند : قَولاً- کَریماً- غَفوراً

(ی) پس از تنوین فتحه( ً ی) مانند هُدًی -  فَتًی- مُسَمًّی

نکته : 1-(و)در کلمه ی ( اولئِکَ) ناخوانا است .   2-(الف)آخر در کلمه ی (اَنَا) ناخوانا است .

*حروف ناخوانا در اتصالات

در هنگام اتصال یک حرف به یک کلمه یا اتصال یک کلمه به کلمه ای دیگر حروف والی در صورت نداشتن حرکت، خوانده نمی شوند، به نمونه های زیر توجه کنید .

فَاعلَم       وَالفَجر      فَاتَّقوا اللهَ     مِنَ السَّماء

اِلی الاَرضِ      لِلناسِ      فی الحَیاه       بِالخَیر

نکته: (لـ) در ابتدای کلمه مقدس (الله) ناخوانا نیست .

در این کلمه ، هنگام اتصال حرف قبلی به آن فقط (الف) ناخوانا محسوب می شود هر چند نوک فلش روی (ل) مشدد (لّ)قرار می گیرد .

*وقف

وقف یعنی ایستادن و مکث کردن، هنگام خواندن آیه های قرآن، در دو جا وقف می کنیم :

1-در انتهای آیه     2- هنگام رسیدن به یکی از علامتهای وقف

نکته: چهار حرف ریز ( ج ز ط مـ) در بالای کلمه، علامت وقف است .

مـ  ← علامت وقف لازم         ط← علامت وقف خیلی خوب

ج← علامت وقف خوب         ز← علامت وقف مناسب

**وقف بر حرکات (     َ    ِ   ُ)

در هنگام وقف حرکات  (  َ      ِ    ُ ) در انتهای کلمه به ساکن تبدیل می شوند، به نمونه های زیر توجه کنید :

*عَنِ المُنکَر     ←عَنِ المُنکَر        *رَبِّ العالَمین ←  رَبِّ العالَمین    *لِما یَشاءُ  ←   لِما یَشاءُ

** وقف برحرکات  (ًَ     ٍ     ٌ  )

در هنگام وقف حرکات(ًَ     ٍ     ٌ  )در آخر کلمه به ساکن تبدیل می شوند و حرکت ( ً ) به صورت(آ) خوانده می شود، به نمونه ها توجه کنید .

*عَلیمٌ   ←  عَلیم      *جَنّاتٍ  ←   جَنّات       *بَصیراً    ← بَصیرا

**وقف بر حرکات (ـه­_و ه­_و) (ـه­_ی ه­_ی)

در هنگام وقف، (ـه­_و ه­_و) (ـه­_ی ه­_ی) در انتهای کلمه، به ساکن تبدیل می شوند،به نمونه های زیر، توجه کنید :

*رَسولَه­_و   ←  رَسولَه     *رَبِّه­_ی  ←  رَبِّه     *عَبدَه­_و  ←   عَبدَه   *عِبادِه­_ی←   عِبادِه

**وقف بر حرکات ( ـه ه)

در هنگام وقف، دو نقطه از روی ( ـه ه) انتهای کلمه، برداشته می شود و روی آن ساکن قرار می گیرد . در این حالت، تفاوتی نمی کند که حرکت ( ـه ه) ضمه، کسره، فتحه یا حتی تنوین باشد، به نمونه های زیر توجه کنید :

واسِعَهٌ  ← واسِعَه                 اَلشَّهادَهِ   ←  اَلشَّهادَه                اَلحاجَهَ ←    اَلحاجَه

اَلشَّجَرَهُ   ← اَلشَّجَرَه              اُمَّهٍ ←    اُمَّه              ساعَهٌ   ← ساعَه

**وقف بر(  (  ً ی )

در حالت وقف صدای (ی) به صورت (آ) خوانده می شود، به نمونه های داده شده توجه کنید :

طُوًی   ←  طُوی     هُدًی ←   هُدی          مصَلًّی ←  مُصلّی     ضُحیً  ←  ضُحی

نکته: اگر حرف انتهای کلمه تشدیددار باشد و بخواهیم وقف کنیم حرکت آن را به ساکن تبدیل می کنیم ولی تشدید بر جای خود باقی می ماند مانند : جانُّ جانّ

*حروف مقطعه

در آغاز برخی از سوره های قرآن (29 سوره) حروفی آمده است که اغلب به صورت کلمه نوشته شده است ولی هر یک از آن حروف، با اسم الفبایی خود خوانده می شود به این حروف، حروف مقطعه می گویند.

 حروف مقطعه بر دو نوع اند :

1-حروف مقطعه دو حرفی:

ح←    حا             هـ   ← ها            ط ←   طا            ر   ←  را           ی←    یا

2-حروف مقطعه سه حرفی

ن   ←   نون               ا  ←  الف              ص← صاد             م ←  میم

ک  ←   کاف             ق← قاف                س ←  سین           ع ←  عین

 ل  ←  لام

*علامت مد

هرگاه مد(  ) روی صداهای کشیده (آ  ای  او) باشد آنها راب یشتر می کشیم مثالهای زیر را با توجه به علامت مد بخوانید .

 وَلَاالضالّین          اُنظُروا اِلی ثَمَرِه _ی           فی اَحسَنِ التَّقویم          وَ مَن مَعَه و اَجمَعین

*التقاء ساکنین

هنگام اتصال به ساکن یا تشدید، به دلیل دشوار بودن تلفظ، به جای تنوین(نِ) در هنگام اتصال  اضافه می شود به نمونه ها زیر توجه کنید :

خیرٌ اطمَاَنَّ  ←   خَیرُنِ اطمَاَنَّ

جَمیعًا الَّذی ←  جَمیعَا نِ الَّذی

غُلامٌ اسمُهُ _و  ← غلامٌ _نِ اسمُهُ _{و(حسینی )}